Dit artikel verscheen eerder in Muziekwereld 4 | 2025

Ook in het muziekonderwijs lijkt de opmars van kunstmatige intelligentie niet te stuiten. Welke rol blijft er met al die learning apps en andere nieuwigheden nog over voor de muziekdocent van vlees en bloed? 

Door Will Maas 

Met alle mogelijkheden die AI biedt, ligt eenvormigheid toch op de loer 
Door technische vooruitgang verandert er van alles. Telefoonnummers kennen we niet meer uit ons hoofd, de route naar een theater of repetitieruimte wordt door navigatiesoftware bepaald, en aankomsttijden worden berekend op basis van onder andere verwachte verkeersdrukte. Een beetje muzikant moest dat vroeger zelf kunnen. 

Technologische ontwikkelingen hebben ook invloed op het muziekonderwijs, zowel voor amateurs als professionals. En dat is niks nieuws. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw had jebijvoorbeeld de meespeelplaten van Jamey Aebersold. De drums stond in het midden van het stereobeeld, de bas stond links, en de piano rechts. Met de balans van je hifi-installatie kon je zelf kiezen welke instrumenten je wilde horen. In de jaren tachtig kwam ‘Band-in-a-box’, met MIDI-technologie en mixertje om zelf een balans te maken. Toen werd het mogelijk voor veel minder geld een veel groter repertoire te spelen en konden onder andere ook tempi en toonsoorten worden aangepast. En zo zijn er nog talloze andere voorbeelden van vorderingen in de techniek die het onderwijs hebben veranderd, zoals een stemapparaat, kopieerapparaten of notatiesoftware die het genoteerde eenvoudig voor je afspeelt wanneer je dat wilt. Dat laatste was en is voor sommige docenten in het muziekvakonderwijs nog steeds wennen: de student hoeft nu immers niet meer dezelfde moeite te doen die door de docent in kwestie als ‘vormend’ werk werd en wordt ervaren. Het voelt voor hen soms alsof het vak van muziekdocent daarmee devalueert.  

Nieuwe snufjes in de lespraktijk 
Het uitzoeken op het gehoor van muziek vanaf een eenvoudige cassetterecorder is toch echt een andere arbeid en tijdsinvestering dan wanneer je de muziek analyseert via een YouTube-stream die vertraagd wordt afgespeeld. Wanneer de track wordt ingeladen in een eigen DAW (Digital Audio Workstation, zoals Logic, Ableton of Cubase) zijn er zelfs nog verdergaande mogelijkheden zoals een chord-analyzer. En de techniek staat niet stil. Op dit moment wordt in de lespraktijk bijvoorbeeld veel gebruikgemaakt van apps die één bepaald instrument of de zang kunnen dempen zodat een leerling daarna zelf mee kan spelen of zingen. De docent hoeft zelf dus niet meer de leerling te begeleiden. Voor enkelen van hen die heel hard hebben gestudeerd om dat juist wél te kunnen is dat een hard gelag.  

Docenten die in hun eigen bubbel leven en zich niet of nauwelijks bezighouden met technische ontwikkelingen, doen er goed aan om zich er toch eens in te verdiepen. Ik noem een paar relatief recente ontwikkelingen. Er zijn apps zoals Klang.io waarmee je audio vrij goed kunt transformeren naar bladmuziek. En je hebt websites zoals Yousician, waar instrumentalisten en vocalisten via hun eigen microfoon hun kunsten kunnen laten horen en er feedback komt op timing, melodie en harmonie. Er zijn veel van dit soort learning apps, ook speciaal voor bepaalde instrumenten en/of stijlen (zoals Pickup Music, Artie en Riyaz). 

Bedreiging? 
AI kan prima dienen als instructeur of coach, en is uitstekend in staat om kennis over te dragen. Beoordelen of er in basis correct wordt gespeeld, is voor AI een uitvoerbare taak, zeker op termijn. Leerlingen kunnen er ook mee samenspelen, het gaat zelfs zover dat AI zich aan kan passen aan tempo, timing en eventuele fouten die worden gemaakt. En een planning maken om binnen een bepaalde tijd tot een bepaald resultaat te komen is eveneens haalbaar voor AI. 

Als je als muziekdocent niet van plan bent mee te bewegen, kan het best zijn dat al die ontwikkelingen als een bedreiging gaan voelen. Is de muziekdocent nog wel nodig, of kan de leerling het tegenwoordig allemaal zelf met een gitaarstem-app, learning apps en eventueel instructievideo’s op YouTube?  

Het antwoord luidt: ja, het kan ook zonder. En dat kon eigenlijk altijd al. Het heeft echter wel consequenties. Zo zien we met het gebruik van AI vaker eenvormigheid van de resultaten. Omdat alles gebaseerd is op de gemiddelde data van het verleden, zal de AI-leraar vooral musici opleiden die weliswaar enigszins correct spelen of zingen, maar waarschijnlijk niet zullen uitblinken in spel waar iets spannends of eigens in te ontdekken valt. Voor ‘in de maat spelen’ of ‘spelen wat er staat genoteerd’ en dat soort vaardigheden is AI prima te gebruiken. Maar juist waar het gaat om frasering, spanningsopbouw, je ziel en zaligheid leggen in een performance op een podium, is een fysieke docent van een enorme meerwaarde. Om echt pedagogisch met een leerling te werken, bijna psychologisch, om met de juiste woorden, vriendelijk of juist een beetje streng, de leerling te motiveren het beste uit zichzelf te halen, is nog altijd een leraar van vlees en bloed nodig, iemand die de leerling op het gebied van dynamiek, zeggingskracht en eigen identiteit tot het uiterste weet te pushen zodat bij het volgende concert de luisteraars kippenvel krijgen en tot tranen geroerd worden.  

Curator 
Laten we ook niet vergeten dat alle aanbiedingen voor het gebruik van AI via algoritmes bij de leerling terechtkomen, en dat dat aanbod gecureerd zal moeten worden. Dat zijn we al gewend: leerlingen komen naar de lessen en wij kunnen ze wijzen op YouTube-filmpjes die wél waardevol zijn. De muziekdocent is om te beginnen dus curator van het juiste lesmateriaal. 

AI gaat de muziekdocent zelfs helpen: omdat er dankzij AI steeds meer banen niet meer nodig zijn komen er steeds meer mensen die vrije tijd overhebben. En als we er met zijn allen voor kunnen zorgen dat zij in het juiste algoritme terechtkomen, gaan zij massaal muziekles willen nemen.  

Muziekdocenten zullen dus misschien wel méér werk krijgen, en ook leuker werk: het saaie werk van fouten corrigeren en studieplanning kan door AI worden overgenomen. De muziekdocent mag zich bezig gaan houden met muziek in plaats van noten.