De bedreigingen en intimidatie waarmee artiest Sophie Straat, de mensen met wie zij werkt en de podia en festivals waar zij deze zomer optreedt, na haar festivaloptredens de afgelopen weken werden geconfronteerd, overschrijden een fundamentele grens. Ze staan bovendien niet op zichzelf. Daarom publiceren Kunstenbond en andere organisaties uit de culturele en creatieve sector vandaag een gezamenlijke verklaring over artistieke vrijheid. Want kritiek op kunst hoort bij een open samenleving. Intimidatie, haat en (doods)bedreigingen nooit.

Kunst mag schuren. Ze mag ongemakkelijk zijn, uitdagen en een spiegel voorhouden. Dat is geen bijverschijnsel van artistieke vrijheid, maar de kern ervan. Een vrije kunstpraktijk is onmisbaar voor een open en democratische samenleving.

In een democratische samenleving is er vanzelfsprekend ruimte voor kritiek, debat en protest. Maar waar kritiek overgaat in intimidatie en dreiging, wordt een fundamentele grens overschreden. De reacties die volgden nadat Sophie Straat tijdens haar optredens (witte) mannen vroeg ruimte te maken voor een FLINTA*-moshpit, laten zien hoe snel een artistieke uiting kan worden beantwoord met persoonlijke aanvallen, intimidatie en bedreigingen. Dat gaat niet meer over een inhoudelijk meningsverschil, maar over het onder druk zetten van makers. Pogingen om artistieke keuzes via bedreiging of persoonlijke druk te beïnvloeden, wijzen wij resoluut af.

Artistieke vrijheid staat onder druk en dat raakt ons allemaal

De gebeurtenissen rond Sophie Straat staan bovendien niet op zichzelf. We zien dat maatschappelijke discussies verharden en dat kunst en cultuur steeds vaker onderdeel worden van politieke en maatschappelijke conflicten. Ook de Raad voor Cultuur waarschuwde daar in haar advies Maken (z)onder druk voor. Artistieke vrijheid is een van de pijlers van onze democratische rechtsstaat. Dat die vrijheid steeds vaker onder druk komt te staan, zegt iets over het maatschappelijke klimaat waarin kunstenaars werken, niet over de aard van de kunst zelf. Symboliek, overdrijving en het bevragen van macht en ongelijkheid behoren al decennialang tot de artistieke praktijk.

Als Kunstenbond vinden wij dat niemand — kunstenaar, medewerker of bezoeker — hier alleen voor zou moeten staan. Wanneer het maken of programmeren van kunst leidt tot intimidatie of druk, raakt dat niet alleen de individuele maker, maar de artistieke vrijheid als geheel. Daarom spreken wij ons vandaag, samen met andere organisaties uit de culturele en creatieve sector, uit voor de bescherming van artistieke vrijheid.

We roepen politiek, media en maatschappelijke partners op om deze incidenten niet als op zichzelf staande gevallen te behandelen, maar te erkennen dat zij onderdeel zijn van een bredere ontwikkeling waarin makers steeds vaker te maken krijgen met intimidatie en druk. Wij blijven ons inzetten voor een cultuursector waarin makers, medewerkers en culturele organisaties zich vrij kunnen uiten en waarin niemand alleen komt te staan wanneer artistieke vrijheid onder druk wordt gezet.

Medeondertekenaars

Akademie van Kunsten

BAM, Beroepsvereniging voor songwriters en artiesten

CC, Creatieve Coalitie

Kunsten ‘92

Kunstenbond

MMF, Music Managers Forum Nederland

Museumvereniging

NAPK, Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten

PBK, Platform Beeldende Kunst

Platform ACCT. Platform Arbeidsmarkt Culturele en Creatieve Toekomst

VNJJ, Vereniging Nederlandse Jazzpodia en Jazzfestivals

VNPF, Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals

VPF, De Verenigde Podiumkunsten Festivals

VSCD, Vereniging Schouwburg- en Concertgebouwdirecties

VvNO, Vereniging van Nederlandse Orkesten