Impact AI op werk en inkomen in cultuursector groot
Onlangs verscheen het onderzoek Impact van AI op werk en inkomen, uitgevoerd door de Boekmanstichting in opdracht van De Creatieve Coalitie. De Kunstenbond dacht inhoudelijk mee over de vragenlijst en zette het onderzoek uit onder haar leden. Ruim 700 werkenden uit de culturele en creatieve sector namen deel, de meesten als zzp’er.
De uitkomsten van het onderzoek zijn zorgwekkend: bijna één op de vijf zzp’ers in de sector ervaart daling in inkomsten sinds de opkomst van generatieve AI. Bij sommige beroepsgroepen, zoals vertalers en schrijvers, ligt dit percentage hoger.
“AI is één van de belangrijkste aandachtsgebieden van de Kunstenbond. Niet omdat technologie onvermijdelijk is of omdat we ‘tegen AI’ zijn, maar omdat de gevolgen ervan zo voelbaar zijn voor onze leden. Wij geloven dat de opkomst van AI en een bloeiende creatieve sector samen kunnen gaan, míts wordt ingezet op een gezonde en toekomstbestendige sector, met respect voor auteursrecht en ethisch gebruik van AI. Kortom, een sector waarin menselijke creativiteit wordt versterkt, niet verdrongen.”
Caspar de Kiefte
belangenbehartiger auteursrecht en animatoren
Inkomen en werkplezier onder druk
Voor veel zelfstandigen leidt AI tot minder opdrachten en een fundamentele verschuiving in het soort werk dat zij doen. Steeds vaker worden makers gevraagd AI‑gegenereerde output te redigeren, te controleren of aan te passen, in plaats van autonoom nieuw werk te maken. Het werkplezier en inkomen van velen komt daarmee onder druk te staan.
Impact resultaat van politieke keuzes
De impact van AI op werk en inkomen is het resultaat van politieke keuzes. We zien in andere sectoren dat het ook anders kan. Een goed voorbeeld is de politieke keuze om een vuurwerkverbod in te stellen. De overheid erkent de economische gevolgen daarvan voor vuurwerkverkopers en zorgt voor compensatie. Ook de grootschalige inzet op groei van technologische sectoren en AI‑ontwikkelaars is een politieke keuze. Zeker nu de auteursrechten en inkomenspositie van culturele makers onder druk komen te staan.
Compensatie logisch en noodzakelijk gevolg
Komt er geen bescherming tegen auteursrechtinbreuk en inkomensverlies door AI, dan weegt het belang van bepaalde sectoren feitelijk zwaarder dan dat van andere. “En innovatie van de ene sector mag nooit eenzijdig ten koste gaan van de andere sector en op het bord van zelfstandigen terechtkomen. Waar maatschappelijke keuzes schade veroorzaken, is compensatie een logisch en noodzakelijk gevolg”, vervolgt De Kiefte.
AI geen ‘neutrale tool’
AI is geen niche‑onderwerp. Dit artikel in de Volkskrant benadrukt dat. Het raakt aan vragen over waardering van creatief werk, auteursrecht, zeggenschap en bestaanszekerheid. De Kiefte: “AI is geen neutrale tool. Hoe het wordt ingezet, door wie, en onder welke voorwaarden, bepaalt wie er profiteert, en wie niet. Het woord ‘tool’ alleen al is framing en maakt AI onschuldiger dan het is. Met een prompt genereer je een scene, een tekst, een visueel werk of een muzieknummer. Een beitel die een kant-en-klaar beeld maakt als je het vraagt, noem je toch ook geen gereedschap?”
Geen eind- maar beginpunt
De publicatie van het onderzoek ‘Impact AI op werk en inkomen’ is voor de Kunstenbond geen eind-, maar een beginpunt. Het vraagt om een vervolg: in gesprekken met politiek en opdrachtgevers, het ontwikkelen van richtlijnen voor eerlijke beloning en het versterken van de positie van makers. We bespreken dit regelmatig met beleidsmakers, sociale partners en experts en faciliteren verschillende (gratis) workshops om creatieve professionals vooruit te helpen en werken aan een verbeterde versie van de zogenaamde toolkit AI.